kampania_s_bialegokampania_s_bialego Zdrowe oświetlenie


Kampania na rzecz światła białego

        Obecnie obserwuje się nasilającą się tendencję do powszechnego instalowania lamp sodowych wysokoprężnych (o pomarańczowej barwie światła). W związku z tym została podjęta kampania uświadamiająca znaczenie barwy światła w zależności od jego zastosowania do konkretnych celów. Kampania ma charakter informacyjny, a jej celem jest zwiększenie ilości zastosowań światła sztucznego o widmie coraz bardziej zbliżonym do światła naturalnego. Dotyczy ona zarówno oświetlenia wewnętrznego, jak i zewnętrznego.

Kampania na rzecz światła białego w oświetleniu wewnętrznym

        Bardzo często do oświetlania pomieszczeń wykorzystuje się źródła światła (głównie świetlówki) o barwach ciepłych. Rozwiązania takie sprawdzają się w pomieszczeniach do zabawy, odpoczynku, relaksu itp. Są one natomiast nieodpowiednie w miejscach pracy oraz długiego i ciągłego przebywania tych samych osób. Barwy ciepłe generalnie odbierane są jako przyjemne i miłe. W doborze barwy światła i jego składu widmowego nie tylko tym należy się kierować. Z oświetleniem jest podobnie jak z jedzeniem - smaczne dania fast food nie mają zbyt wiele wspólnego ze zdrową żywnością.
        Wiele procesów w organizmie człowieka przebiega w cyklu dobowym (zmiana temperatury ciała, rytm bicia serca, wydzielanie wielu hormonów i inne). Sterowaniem tymi procesami zajmuje się jądro nadskrzyżowaniowe podwzgórza, tzw. zegar biologiczny. Do nastrajania tego "zegara" służą specjalne (tylko do tego celu przeznaczone) fotoreceptory w siatkówkach oczu. Siatkówka posiada trzy rodzaje fotoreceptorów. Dwa z nich odpowiedzialne są za proces widzenia (różne charakterystyki dla różnych poziomów oświetlenia), a trzeci rodzaj za biologiczne efekty oświetlenia. Te ostatnie swą maksymalną czułość mają znacznie przesuniętą w stronę fal krótszych (względem poprzednich dwóch rodzajów fotoreceptorów). Dlatego też, aby nie dopuścić do zaburzeń w sterowaniu procesami okołodobowymi organizmu, wskazane jest stosowanie źródeł światła o barwach chłodnych (np. 6500K). Jest to szczególnie istotne podczas doświetlania w ciągu dnia oraz w okresie jesienno-zimowym, gdy wcześnie robi się ciemno. Ponadto, popularna barwa świetlówek 6500K jest najbliższa punktowi achromatycznemu w trójkącie chromatyczności (patrz artykuł "Barwa światła"). Stosując więc lampy o barwie 6500K i wysokim wskaźniku oddawaniu kolorów, uzyskujemy (niejako przy okazji) minimalne zniekształcenie bezwzględne kolorów oświetlanego otoczenia. Niektórzy z czołowych producentów źródeł światła, po odkryciu fotoreceptorów powiązanych z biologicznymi efektami oświetlenia, rozpoczęli produkcję świetlówek o barwach jeszcze chłodniejszych (o większej zawartości barwy niebieskiej w widmie i zarazem o wyższej temperaturze barwowej, np. 8000K).

        Podsumowując - aby podczas pracy nie czuć się sennym, znużonym, czy też rozleniwionym (co ma miejsce w związku z wydzielaniem niektórych hormonów i niedoborem wydzielania innych), należy stosować oświetlenie o chłodnej barwie.



Szczegóły na temat tej problematyki znajdują się w artykule "Biologiczne efekty oświetlenia".

Zakład produkcyjny oświetlony świetlówkami o barwie 6500K i oddawaniu kolorów 85%.


Kampania na rzecz światła białego w oświetleniu zewnętrznym

        Dla większości źródeł światła wykorzystywanych do oświetlenia zewnętrznego, barwa światła oraz oddawanie kolorów, ściśle zależą od rodzaju tychże źródeł. Przedstawia to poniższa tabelka. Szczegóły na ten temat można znaleźć w artykule "Przegląd źródeł światła".

Rodzaj źródła światła Barwa światła Oddawanie kolorów
Sodowe wysokoprężne 2000K (pomarańczowa) 25%
Sodowe niskoprężne żółta monochromatyczna niemierzalne (prawie 0%)
Rtęciowe 4000-4200K (chłodno-biała) 50-60%
Metalohalogenkowe 3000-6000K (od ciepło-białej do dziennej) 60-95%
Świetlówki 2700-6500K (od ciepło-białej do dziennej) 50-98%
Powyższe parametry dotyczą lamp najczęściej spotykanych

        Analizując zalety światła białego w oświetleniu zewnętrznym należy zwrócić uwagę na trzy następujące aspekty: energooszczędność, naturalność krajobrazu nocnego i zagrożenie przestępczością.

Energooszczędność

        Za proces widzenia odpowiedzialne są dwa rodzaje fotoreceptorów umiejscowionych w siatkówce oka. Pierwsze z nich - czopki - są aktywne przy wysokich poziomach natężenia oświetlenia (widzenie fotopowe). Kolejne - pręciki - są aktywne przy niskich poziomach natężenia oświetlenia, a dokładniej, przy niskiej jaskrawości pola widzenia (widzenie skotopowe). Przy pewnych poziomach jaskrawości pola widzenia aktywne są jednak i czopki i pręciki, jest to tzw. widzenie mezopowe. Ono właśnie najczęściej występuje w warunkach oświetlenia zewnętrznego. Maksymalna czułość czopków przypada na długość fali 555nm (światło o barwie żółto-zielonej), maksymalna czułość pręcików natomiast na 507nm (światła o barwie zielono-niebieskiej). W katalogach producentów źródeł światła strumienie świetlne lamp podawane są dla widzenia fotopowego. Dla widzenia mezopowego niezbędne jest przeliczenie strumienia fotopowego na dane warunki widzenia mezopowego przy pomocy specjalnych współczynników korekcyjnych. Oznacza to w praktyce, że lampy o białej barwie światła (np. lampy metalohalogenkowe, świetlówki, itd.) zaczynają zyskiwać na energooszczędności w miarę obniżania poziomu natężenia oświetlenia. Pozostałe natomiast (np. lampy sodowe) zaczynają stawać się coraz mniej energooszczędne. Szerzej na ten temat w artykule "Barwa a energooszczędność".

        Oprócz barwy światła, duży wpływ na energooszczędność ma również wskaźnik oddawania kolorów. Zaobserwowano, że gdy oświetlono dwie ulice lampami o tych samych strumieniach świetlnych i tych samych barwach światła, ale o znacznie odmiennych wskaźnikach oddawania kolorów, obserwatorzy (celowo nie poinformowani o jednakowych strumieniach świetlnych badanych lamp) jednomyślnie stwierdzili, że na jednej z badanych ulic jest "lepsza widoczność". Wskazaną drogą była droga o wyższym poziomie oddawania kolorów użytych lamp.



Oświetlenie drogi miejskiej świetlówkami kompaktowymi 36W o barwie dziennej 6000K i oddawaniu kolorów 85%. Widzenie mezopowe.



Naturalność krajobrazu nocnego

        Naturalnym oświetleniem nocnym jest księżyc, gwiazdy i (w minimalnym stopniu) nieboskłon rozświetlony przez księżyc. Wszystko to daje oświetlenie o zmiennym natężeniu i barwie, w zależności od zachmurzenia i fazy księżyca. Przeważającą barwą światła, docierającą najczęściej na ziemię, jest barwa chłodno-biała, około 4000K. Taka też barwa sztucznego zewnętrznego oświetlenia nocnego najmniej zniekształca naturalność nocnego krajobrazu. Jednocześnie powstawanie zanieczyszczenia światłem w postaci świecenia nieboskłonu nie jest wówczas tak uciążliwe ze względu na zbliżoną barwę światła naturalnego i sztucznego, o czym można przeczytać w artykule "Zanieczyszczenie światłem".
        Do lamp przyjaznych dla zachowania naturalnego nocnego krajobrazu zakwalifikować można lampy metalohalogenkowe i świetlówki o wybranych barwach oraz standardowe lampy rtęciowe. Lampy sodowe natomiast zdecydowanie odbiegają swą barwą od naturalnego nocnego oświetlenia, a ponadto wywołują pomarańczową łunę nad miastem (lampy sodowe wysokoprężne). Łuna taka była kojarzona do niedawna tylko i wyłącznie z pożarem i wzbudzała poczucie niepewności i zagrożenia. Takie skojarzenie (być może do dziś w nas zakorzenione) powoduje naturalną niechęć do przebywania w nocnym środowisku zewnętrznym.



Oświetlenie lampami rtęciowymi o barwie 4000K.






Oświetlenie lampami metalohalogenkowymi o barwie 6100K.

Oświetlenie lampami sodowymi o barwie 2000K.



Zagrożenie przestępczością

        Przestępczość jest obecnie poważnym problemem. Nieznani sprawcy kradną samochody, lusterka, paliwo, rozkręcają stalowe mosty, okradają sklepy, garaże, samochody ciężarowe i osobowe stojące na parkingach…, taka lista nie ma końca.
        Cechą dobrego złodzieja jest anonimowość. Jeśli ludzie zobaczą, że pan X coś kradnie, zaraz doniosą i ten będzie miał problemy. Pan X musi postarać się więc aby nie zostać zidentyfikowanym. Często podczas rozpraw sądowych okazuje się (co ustaliłem podczas konsultacji z zaprzyjaźnionym prokuratorem), że domniemany sprawca nie został zidentyfikowany przez osoby, które go widziały w chwili popełnienia przestępstwa. Pojawia się bowiem niepewność: a może to nie on, może ten jest tylko podobny.... Osoba, którą zobaczymy w nocy, może okazać się trudna do rozpoznania w ciągu dnia.
        Aby przeciwdziałać anonimowości należy w oświetleniu zewnętrznym (podobnie jak i w wewnętrznym) stosować lampy o widmach jak najbardziej zbliżonych do światła naturalnego: światło o barwie achromatycznej dziennej lub chłodno-białej i o wysokim wskaźniku oddawania kolorów. Przestępcom natomiast pomagają lampy o nienaturalnych widmach, jak np. lampy sodowe.
        Poniżej twarz (kolegi naukowca, bynajmniej nie przestępcy) oświetlona lampami o różnych widmach.





Twarz oświetlona lampą sodową wysokoprężną o barwie 2000K i o oddawaniu kolorów 25%.

Twarz oświetlona lampą metalohalogenkową o barwie 6200K i o oddawaniu kolorów 96%.



Na zakończenie


        Oczywiście oprócz lamp o świetle białym, idealnych do miejsc gdzie nocą mogą przebywać ludzie, lampy o innych barwach, a szczególnie lampy sodowe również znajdują szeroki obszar zastosowań jak np.: oświetlenie autostrad, dróg szybkiego ruchu, dróg pozamiejskich, rozjazdów, itp.
Do niewątpliwych zalet lamp sodowych można zaliczyć:
- zmniejszanie rozproszenia kierowców (ze względu na swoją barwę i niskie oddawanie kolorów powodują, iż mniejsze jest rozproszenie wywołane nadmierną ilością barwnych szczegółów, a jednocześnie zachowany jest wysoki poziom kontrastu),
- wysoki poziom energooszczędności ( przy widzeniu fotopowym i częściowo mezopowym),
-światło pomarańczowe, a szczególnie monochromatyczne żółte, w minimalnym stopniu rozszczepia się w kroplach wody, co jest wielką zaletą podczas jazdy we mgle,
- brak rtęci w lampach sodowych niskoprężnych jest zaletą dla środowiska.


Radosław Gryncewicz


Portal o zdrowym oświetleniu.
Data ostatniej aktualizacji serwisu: 28-08-2017 11:56:57
© 2006 by AZI